1.Khái niệm cơ bản
Người chơi cờ liên tục giải quyết cùng một vấn đề – chọn một trong một số nước đi tiếp có thể. Đồng thời, tư duy của người chơi cờ luôn thực hiện một số thao tác được lặp đi lặp lại từ lượt này sang lượt khác. Vì vậy, mỗi khi bạn phải theo dõi các mối đe dọa đối thủ, tính toán các lựa chọn, đánh giá thế cờ. Bằng cách tương tự với toán học, trong đó chuỗi hành động dẫn đến giải pháp của một vấn đề được gọi là thuật toán để giải quyết vấn đề này, chuỗi hành động được thực hiện bởi người chơi cờ khi chọn nước đi sẽ được gọi là thuật toán lựa chọn nước đi.
V. Dydyshko tác giả cuốn sách Logic cờ vua hiện đại (The logic of modern chess)
Tại sao khái niệm như vậy được giới thiệu và sử dụng, nó không dễ thực hiện hơn nếu không có từ “thuật toán” nào cả?
Lý do là nếu chúng ta sẽ nghiên cứu các vấn đề của việc lựa chọn nước đi và hoàn thiện trên cơ sở này, thì đối tượng nghiên cứu phải được gọi là một cái gì đó. Đôi khi có một cái tên “tính toán phương án”, nhưng thường nó dẫn đến sự nhầm lẫn, vì đằng sau bàn cờ, người chơi cờ phải làm nhiều hơn là chỉ tính toán các biến thế. Có thể sử dụng các cách nói “quá trình chọn nước đi” hoặc “hệ thống lựa chọn nước đi”, nhưng trong các tác phẩm của M. Botvinnik, thuật ngữ “thuật toán tìm kiếm nước đi” đã được sử dụng.
Có lẽ, khái niệm “thuật toán” là phù hợp nhất: thứ nhất, một chuỗi các hành động hợp lý nhất định được ngụ ý, và thứ hai, nó giả định suy nghĩ kỷ luật trái ngược với việc đi bừa bãi từ lượt này sang lượt khác.
Cách nói “thuật toán lựa chọn di chuyển” dường như có phần chính xác hơn “thuật toán tìm kiếm nước đi”. Điều này nhấn mạnh rằng chúng ta phải chọn nước đi tốt nhất trong số một số các nước đi.
Những cái tên hay đóng một vai trò lớn và được thiết kế để kích thích công việc của trí tuệ, bao gồm cả cấu trúc suy nghĩ trong tiềm thức, đi đúng hướng.
Các thành phần chính của thuật toán lựa chọn nước đi là đánh giá thế trận (hệ số thế cờ) và tính toán các phương án.
M. Botvinnik: “Yếu tố thế cờ đã được Philidor, Steinitz, Capablanca, Karpov đưa vào thuật toán của Đại kiện tướng và có lẽ, tác giả của những dòng này (tức là M. Botvinnik – N.D.)”. Tất nhiên, đây là những người, theo ý kiến của nhà vô địch thế giới, đã đóng góp lớn nhất cho lý thuyết và thực hành lối chơi thế trận. Bạn có thể bổ sung danh sách này với cái tên như A. Nimzowitsch, V. Smyslov, T. Petrosyan và nhiều người khác.
Các yếu tố đánh giá thế trận đã được nhiều người biết đến, đó là sự bố trí tích cực của các quân, cột mở và đường chéo, vị trí Vua, tính cơ động của cấu trúc Tốt, trung tâm, các ô yếu và phong tỏa, v.v. Không phải vô cớ mà người ta tin rằng đóng góp đáng chú ý nhất cho lý thuyết được thực hiện bởi nhà vô địch thế giới đầu tiên W. Steinitz. Tất nhiên, tất cả những người chơi cờ vua có trình độ cao bằng cách này hay cách khác đều sở hữu nghệ thuật lối chơi thế trận. Nhưng ngay cả một người chơi thiếu kinh nghiệm cũng tránh được những nước di chuyển rõ ràng là yếu và những nước di chuyển mà anh ta không hiểu ý nghĩa của nó.
Ví dụ, có rất ít người muốn bắt đầu ván cờ với việc di chuyển 1.h4 hoặc 1.a4. Đây là đánh giá của thế trận ở dạng đơn giản nhất.
Vì sự thành công của lối chơi thế trận phần lớn phụ thuộc vào khả năng suy nghĩ logic và sử dụng các khái niệm trừu tượng, việc đánh giá thế cờ có thể được quy cho thành phần trừu tượng, trí tuệ của thuật toán. Người chơi cờ vua có trình độ thực hiện đánh giá trong thời gian tương đối ngắn và không gặp phải bất kỳ quá tải đặc biệt nào. Trí thông minh hoạt động!
Ngược lại, việc tính toán các phương án đòi hỏi, nói chung, các hành động kỹ thuật chính xác và mất nhiều thời gian và năng lượng; nó có thể được quy cho một cách có điều kiện cho thành phần sức mạnh cụ thể của thuật toán để chọn nước đi.
Trong lịch sử, người ta ít chú ý đến lý thuyết tính toán. Chỉ cho tới năm 1970, cuốn sách của kiện tướng A. Kotov “Bí mật về tư duy của vận động viên cờ vua” được xuất bản, trong đó vấn đề này đã được nghiên cứu nghiêm túc. Tác giả khu trú để đưa ra những ý tưởng quan trọng, và cho đến ngày nay vẫn còn phù hợp, mặc dù xuất hiện những khó khăn phát sinh trong việc thực hiện trong thực tế thi đấu.
