Đi sau những quân cờ, để tìm hiểu những hệ thống tạo nên các nền cờ mạnh.
Trong quá trình biên soạn cuốn sách về hệ sinh thái phát triển cờ vua, tôi đã nghiên cứu mô hình của 20 quốc gia trên thế giới. Mỗi quốc gia có một cách tổ chức khác nhau, nhưng phía sau thành tích luôn là cả một hệ thống về con người, đào tạo, thi đấu và nguồn lực.
Điểm dừng hôm nay: TRUNG QUỐC.
4.2. Mô hình Nhà nước dẫn dắt
Mô hình này có đặc trưng là Nhà nước hoặc hệ thống thể thao công giữ vai trò lớn trong xác lập mục tiêu, phát triển đội tuyển, đào tạo tài năng và phân bổ nguồn lực. Ưu thế của mô hình là khả năng tập trung nguồn lực; các rủi ro có thể bao gồm sự phụ thuộc vào ngân sách, xu hướng hành chính hóa và khoảng cách giữa tuyến thành tích cao với cộng đồng.
4.2.1. Trung Quốc – Nhà nước định hướng kết hợp huy động nguồn lực xã hội
Trung Quốc phát triển cờ vua theo hướng chiến lược, kết hợp tuyến thành tích cao do Nhà nước định hướng với sự mở rộng của địa phương, học viện, trường học và khu vực tư nhân. Sức mạnh của hệ thống không chỉ thể hiện ở một số kỳ thủ hàng đầu mà còn ở chiều sâu lực lượng, thành tích cá nhân và đồng đội, cũng như khả năng duy trì nhiều thế hệ cạnh tranh quốc tế.
Hệ thống tập trung nguồn lực cho tuyển chọn và đào tạo, đồng thời mở rộng nguồn người chơi qua các cấu trúc xã hội. Huấn luyện viên và các trung tâm chuyên môn giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển tài năng; thi đấu quốc tế được sử dụng như môi trường kiểm chứng; công nghệ và dữ liệu ngày càng hỗ trợ huấn luyện.
Bài học chính là Nhà nước dẫn dắt không đồng nghĩa Nhà nước làm mọi việc. Mô hình hiệu quả khi khu vực xã hội và thị trường bổ sung năng lực dưới một hệ tiêu chuẩn chung. Điểm cần kiểm soát là nguy cơ quá tập trung, áp lực thành tích và sự chênh lệch cơ hội giữa các khu vực.
Cấu trúc cốt lõi: định hướng quốc gia → phát triển tài năng nhiều tầng → tập trung nguồn lực → huy động chủ thể xã hội → thi đấu quốc tế và công nghệ → thành tích có chiều sâu.
Nhìn từ Trung Quốc, điều đáng học không phải là sao chép nguyên mô hình của họ, mà là cách một quốc gia biến văn hóa cờ vua, giáo dục và nguồn nhân lực thành nền tảng phát triển lâu dài.
Việt Nam có thể học gì từ kinh nghiệm này?
Hẹn gặp lại ở điểm dừng tiếp theo của “Vòng quanh thế giới cờ vua”.
